Vinçle kaldırılacak yükün halat, sapan, kanca ve zincirle doğru biçimde bağlanması ve vinç operatörüne işaret verilmesi işine sapancılık denir. Bu işi yapan personel, 13UY0145-3 Endüstriyel Taşımacı (Seviye 3) yeterliliğinin B5 Sapancılık birimiyle belgelendirilir. Belge; sapancılık belgesi, sapancı sertifikası, yük bağlama elemanı belgesi, işaretçi belgesi ve rigger belgesi adlarıyla da aranmaktadır.
Sapancı Belgesi Nedir?
Sapancı belgesi, kaldırma işlemlerinde yükü güvenli biçimde bağlayabildiğini ve vinç operatörüyle doğru şekilde iletişim kurabildiğini gösteren resmî yeterlilik belgesidir. Kaldırma kazalarının önemli bölümü makine arızasından değil yükün hatalı bağlanmasından kaynaklanır. Bu nedenle sapancılık, vinç operatörlüğünden ayrı bir yetkinlik alanı olarak düzenlenmiştir.
Sapancı, yükün ağırlık merkezini belirler, uygun bağlama elemanını seçer, açı kaybını hesaba katar, bağlama noktalarını denetler ve kaldırma boyunca operatöre standart işaretlerle yön verir. Bu işlerin tamamı performansa dayalı sınavda ölçülür.
Sapancı Belgesi Hangi İşlerde Zorunlu Hâle Gelir?
İnşaat şantiyeleri, tersaneler, demir çelik tesisleri, enerji santralleri, montaj sahaları ve ağır sanayi fabrikalarında kaldırma işlemi yapılan her noktada sapancı bulunması beklenir. Kamu ihalelerinde ve büyük yüklenicilerin alt yüklenici denetimlerinde bu belge sorulur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene güvenli çalışma ortamı sağlama yükümlülüğü getirir; kaldırma işlerinde bu yükümlülüğün karşılığı yetkin sapancı istihdamıdır.
| Birim | Adı | Durum |
|---|---|---|
| A1 | İSG, Çevre ve Kalite | Zorunlu |
| B1 | Endüstriyel Forklift Kullanımı | Seçmeli |
| B2 | Elektrikli Transpalet Kullanımı | Seçmeli |
| B3 | Elektrikli İstif Makinesi Kullanımı | Seçmeli |
| B4 | Endüstriyel Çekici Kullanımı | Seçmeli |
| B5 | Sapancılık | Seçmeli |
Sapancı Belgesi ile Vinç Operatörü Belgesi Farkı
Sapancı yükü bağlar ve işaret verir; vinç operatörü makineyi kullanır. İkisi ayrı yeterliliklerdir. Kule vinç operatörü ve köprülü vinç operatörü belgeleri kendi ulusal yeterliliklerine bağlıdır. Kaldırma ekipmanlarına ilişkin belge türlerini vinç belgesi çeşitleri sayfamızda karşılaştırdık. Aynı kişi hem sapancılık hem vinç operatörlüğü yapıyorsa iki belgeyi de alması gerekir.
Sapancı Belgesi Başvuru Şartları
Bu şartın dışında yaş sınırı, diploma veya deneyim süresi aranmaz. Başvuru evrakı kimlik fotokopisi, operatörlük belgesi ve başvuru formundan oluşur. Vesikalık fotoğraf istenmez.
Sapancılık Sınavında Ölçülen Konular
| Konu | Kapsam | Sınav Bölümü |
|---|---|---|
| Bağlama elemanı seçimi | Çelik halat, zincir, polyester sapan, kanca ve mapa türleri, taşıma kapasiteleri | Teorik ve performans |
| Ağırlık merkezi | Yükün dengesi, bağlama noktası sayısı ve konumu | Performans |
| Bağlama açısı | Açı arttıkça taşıma kapasitesinin azalması | Teorik |
| Eleman muayenesi | Kopan tel, ezik, çatlak, deforme kanca tespiti ve kullanımdan çıkarma | Teorik ve performans |
| İşaretleşme | Standart el işaretleri, telsizle iletişim, acil durdurma işareti | Performans |
| Çalışma alanı güvenliği | Yük altına girilmemesi, alanın boşaltılması, uyarı | Teorik ve performans |
|
1
|
Yükün incelenmesi
Ağırlık, boyut, ağırlık merkezi ve bağlama noktaları belirlenir. Etiket veya proje bilgisi varsa kontrol edilir.
|
|
2
|
Eleman seçimi ve muayenesi
Uygun kapasitede sapan seçilir, gözle muayene edilir. Hasarlı eleman kullanımdan çıkarılır.
|
|
3
|
Bağlama
Bağlama kurallara göre yapılır, keskin köşelere koruyucu konur, kanca emniyet mandalı kapatılır.
|
|
4
|
Deneme kaldırma
Yük bir miktar kaldırılarak denge kontrol edilir. Kayma veya eğilme varsa indirilip yeniden bağlanır.
|
|
5
|
İşaretleşme ve kaldırma
Alan boşaltılır, standart işaretlerle operatöre yön verilir, yük altına girilmez.
|
|
6
|
Yerine koyma
Yük zemine veya hedef noktaya kontrollü indirilir, sapan çözülür ve toplanır.
|
Belge Geçerliliği ve Yenileme
Belge beş yıl geçerlidir. Sınavda geçilen birim iki yıl saklı kalır. Yenilemede son altı ayda bu işte çalıştığını SGK hizmet dökümü, işveren referans yazısı, iş sözleşmesi veya hizmet faturası ile belgeleyen aday sınavsız yenileme yapabilir. Çalışma kaydı sunamayan aday yenileme sınavına girer.
Sapancı Belgesi Hangi Şehirlerde Alınır?
Yetki alanımız Türkiye’nin tamamıdır; her il ve ilçeden başvuru kabul edilir. Sapancı Belgesi başvurularında öne çıkan iller, lojistik ve üretim hacminin yüksek olduğu merkezlerdir:
Bu şehirler örnek olarak sıralanmıştır. Bulunduğunuz yerden başvurabilirsiniz; uygun koşulları sağlayan depo ve fabrikalarda sınav yerinde organize edilir.
Sapancı Belgesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sapancılık belgesi vinç kullanma yetkisi verir mi?
Sapancı ve işaretçi aynı kişi olabilir mi?
Rigger belgesi ile sapancı belgesi aynı mı?
Sapancı belgesi için operatörlük belgesi şart mı?
Şantiyede sınav yapılabilir mi?
Belgemi nasıl doğrulatırım?
Endüstriyel Taşımacı Rehberlerimiz
MYK Belgesi Rehber Kütüphanesi
Başvuru ve İletişim
13UY0145-3 kapsamındaki sınav ve belgelendirme sürecini kuruluşumuz yürütmektedir. Kuruluşumuz TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17024 standardına göre akredite edilmiş (AB-0222-P) ve MYK tarafından yetkilendirilmiştir (YB-0140). Yetki kapsamımızdaki diğer meslekleri ana sayfamızdan görebilirsiniz.
Telefon: 0532 155 62 12
E-posta: planlama@loncabelgelendirme.com.tr
Akreditasyon: TÜRKAK AB-0222-P · MYK Yetki: YB-0140
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — iş ekipmanlarının kullanımında sağlık ve güvenlik şartları yönetmeliği.
- Sosyal Güvenlik Kurumu — hizmet dökümü ve çalışma kaydı belgeleri.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — iş ekipmanlarının kullanımına ilişkin yönetmelik.
- Uluslararası Çalışma Örgütü — taşıma ve kaldırma işlerinde güvenlik ilkeleri.
- Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi — yeterliliğin seviye karşılığı.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı.
- Mevzuat Bilgi Sistemi — iş ekipmanlarının kullanımına ilişkin yönetmelik.
- Uluslararası Çalışma Örgütü — taşıma ve kaldırma işlerinde güvenlik ilkeleri.
Bilgiler değişkenlik gösterebilir; ulusal yeterlilik güncellemeleri MYK tarafından duyurulur. Başvurudan önce bizden doğrulama isteyiniz.